Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu  Eylem ve Kararlar


Teşebbüsler arası rekabeti; bir tüketici grubuna, aynı türde mal satan ya da hizmet sağlayan teşebbüsler arasındaki, özgürce ekonomik kararlar verilebilmesini sağlayan yarış ilişkisi olarak tanımlayabiliriz. 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanunu’nun (“Kanun”) amacı ise mal ve hizmet piyasalarındaki serbest rekabet düzenini korumak için rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı uygulamaları ve piyasaya hâkim olan teşebbüslerin bu hâkimiyetlerini kötüye kullanmalarını önlemek, rekabet ihlallerine engel olmak ve bunun için gerekli düzenleme ve denetlemeleri yaparak rekabetin korunmasını sağlamaktır.

Kanun’un 4. maddesi ile teşebbüsler arası rekabeti engelleyici, kısıtlayıcı veya bozucu her türlü anlaşma, uygulama ve uyumlu eylem yoluyla gerçekleştirilen rekabet ihlalleri hukuka aykırı kabul edilmektedir.Kanun ‘sözleşme’ terimi yerine anlaşma kelimesini kullanmıştır çünkü burada yazılı, sözlü, zımni her türlü uyuşma, Medeni Hukukun geçerlilik koşullarına uymasa bile anlaşma olarak kabul edilmektedir.

Teşebbüsler arasında bir anlaşmanın varlığı tespit edilmese bile, kendi bağımsız davranışları yerine geçen bir koordinasyon veya bir işbirliği sağlayan doğrudan veya dolaylı davranışlar da eğer aynı sonucu doğuruyorsa yasaklanmıştır. Böylece teşebbüslerin kanuna karşı hile yolu ile rekabeti sınırlayıcı uygulamaları meşru göstermeleri engellenmek istenmiştir.

BU HALLER, ÖZELLİKLE ŞUNLARDIR:

a) Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kâr gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi:

Bir mal veya hizmetin fiyatı, pazar koşullarına göre arz ve talebin karşılaşmasıyla oluşmalıdır. Fiyatın pazar koşulları dışında belirlenmesi rekabet bozucudur.

Teşebbüsler arası anlaşmalardan en yaygın olanı, fiyat anlaşmasıdır. Rekabet hukuku açısından fiyat tespitine yönelik anlaşmalar ile alış ve satış fiyatlarının veya diğer ticari koşulların dolaylı veya dolaysız tespiti; rekabete aykırılık halleri arasında değerlendirilmiş ve açık bir biçimde yasaklanmıştır.

Teşebbüslerin satmış oldukları mallar için veya sundukları hizmetler için fiyat belirleme yetkileri ve özgürlükleri vardır. Yasaklanan uygulama, teşebbüsler arası anlaşma yoluyla maliyetin altında bir fiyat belirleyerek veya fiyatlarını, aynı dönemlerde, aynı oranlarda artırarak bu uygulamaya uzun süre dayanamayacak bir rakibi pazar dışına atmak veya caydırmak suretiyle potansiyel rekabeti ortadan kaldırmaya yönelik fiyat rekabetidir.

b) Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa kaynaklarının veya unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü:

İki üreticinin rekabetten kaçınmak için anlaşarak birbirlerinin pazarlarına girmemeleri veya çıkar yollu uygulamalara girerek pazarları bölüşmeleri, teşebbüslerin belirli piyasalara tedariki reddetmeleri gibi uygulamalar da 4052 sayılı Kanun’un 4. maddesine açık bir aykırılık oluşturmaktadır.

Pazarın paylaşılması, iki rakip teşebbüsün aralarında anlaşarak örneğin bir teşebbüsün İstanbul bölgesine, diğer teşebbüsün Ankara bölgesine satım yapmasını kararlaştırmaları, birbirlerinin bölgelerinde satış yapmamayı, diğer teşebbüse ayrılan bölgede hizmet vermemeyi kabul etmeleri gibi uygulamalar pazarın paylaşılması yoluyla rekabetin kısıtlanmasıdır.

c) Mal veya hizmetin arz ya da talep miktarının kontrolü veya bunların piyasa dışında belirlenmesi:

Teşebbüslerin arzı kısıtlayacak önlemler almaları ile fiyatların artmasını sağlamaları rekabeti ihlal eden hallerden bir diğeridir. Örneğin, aynı pazarda iki teşebbüsün aralarında yaptıkları o andaki ekonomiye göre satım yapmamaya karar vererek daha sonraları talep arttığında daha yüksek fiyattan satış yapabilecekleri yönündeki anlaşmalar yasaklanmıştır.

d) Rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin boykot ya da diğer davranışlarla piyasa dışına çıkartılması yahut piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi:

Teşebbüslerin aralarında anlaşarak piyasaya yeni girişleri önleyici tedbirler almaları da rekabeti ihlal eden hallerdendir. Piyasaya giriş serbestliği, rekabetçi bir ortam yaratılmasının en önemli koşullarındandır ve birden çok teşebbüsün uyumlu eylem içinde hareket ederek aynı pazardaki diğer teşebbüsleri zor durumda bıraktıkları bu anlaşmalar yasaklanmaktadır.

e) Bir mal veya hizmet ile birlikte diğer mal veya hizmetin satın alınmasının zorunlu kılınması veya aracı teşebbüs durumundaki alıcıların talep ettiği bir malın ya da hizmetin diğer bir mal veya hizmetin de alıcı tarafından teşhiri şartına bağlanması ya da arz edilen bir mal veya hizmetin tekrar arzına ilişkin şartların ileri sürülmesi:

Alıcının aldığı malı hangi alanlarda ve hangi amaçlarla kullanabileceğine dair satıcı tarafından konulan sınırlamalar rekabet sınırlayıcıdır. Örneğin teşebbüslerin anlaşarak iki ürünü birbirine bağımlı satması, belli bir ürünün satın alınmasını kendi ürettiği başka bir ürünün alınmasına bağlaması gibi uygulamalar da ihlal kapsamında sayıldığından Kanun’da yasaklanmaktadır.

4054 sayılı Kanun’un 56. maddesi uyarınca; Kanunun 4. maddesine aykırı olan her türlü anlaşma ile teşebbüs birlikleri kararı geçersizdir ve bu anlaşmalardan ve kararlardan doğan edimlerin ifası istenemez. Ayrıca Rekabeti sınırlayıcı anlaşmalara uygulanacak idari para cezalarına ilişkin “Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik” 15 Şubat 2009 tarihinde yürürlüğe girmiştir.